Członek zarządu: przywrócenie do pracy

    •  Dominika Latawiec-Chara
  • Komentarze

W przypadku zatrudniania członków zarządu na podstawie umów o pracę dochodzi do specyficznego sprzężenia dwóch stosunków prawnych: pierwszego, wynikającego z powołania danej osoby do organu spółki (zarządu) i będącego stosunkiem korporacyjnym regulowanym przez przepisy Kodeksu spółek handlowych oraz drugiego – stosunku pracowniczego, będącego skutkiem zawarcia umowy o pracę pomiędzy członkiem zarządu a spółką. Na tym tle powstaje wiele kontrowersji, które dotyczą zwłaszcza relacji przepisów Kodeksu spółek handlowych, które przyznają uprawnienia do odwołania członka zarządu w każdym czasie, z przepisami Kodeksu pracy, które statuują ochronę trwałości stosunku pracowniczego. Pojawiają się bowiem pytania, czy odwołanie członka zarządu z pełnionej funkcji jest równoznaczne z rozwiązaniem z nim umowy o pracę, jakie roszczenia – przyznawane na gruncie Kodeksu pracy pracownikom – przysługują  odwołanemu członkowi zarządu, w tym w szczególności, czy jest on uprawniony do żądania przywrócenia go do pracy.

Powyższe kwestie były wielokrotnie rozważane w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Obecnie zarówno w literaturze przedmiotu, jak i w judykaturze jednolicie przyjmuje się, że ustanie stosunku korporacyjnego nie prowadzi do automatycznego ustania stosunku pracy, o ile umowa o pracę nie została zawarta na czas pełnienia funkcji w zarządzie (umowa na czas wykonania pracy). Oznacza to, że w przypadku odwołania członka zarządu z pełnionej funkcji konieczne jest rozwiązanie z nim umowy o pracę, „przy pomocy” wypowiedzenia lub na zasadzie porozumienia stron.

Prawidłowe rozwiązanie stosunku pracy z członkiem zarządu pozostaje niezwykle istotne, bowiem w razie dopuszczenia się przez spółkę w tym zakresie uchybień, członek zarządu będzie mógł w sposób skuteczny dochodzić roszczeń przewidzianych w Kodeksie pracy na wypadek nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę.

Jest to szczególnie istotne w przypadku członków zarządu zatrudnionych na podstawie umów o pracę na czas nieokreślony, gdyż obecnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało jednoznacznie rozstrzygnięte, że odwołanemu członkowi zarządu przysługuje zarówno roszczenie o zapłatę odszkodowania, jak i roszczenia o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne lub roszczenia o przywrócenie do pracy.

Tym niemniej wskazać należy, że w przypadku zgłoszenia przez odwołanego członka zarządu roszczenia o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne lub roszczenia o przywrócenie do pracy, sądy pracy często na podstawie art. 45 §2 Kodeksu pracy przyznają mu odszkodowanie uznając, iż orzeczenie o bezskuteczności wypowiedzenia lub przywrócenie członka zarządu do pracy pozostawałoby bezcelowe. W takim bowiem wypadku reaktywowane zostałyby warunki pracy i płacy obowiązujące w dniu rozwiązania stosunku pracy, a to oznacza, że pracownikowi zostałby przywrócony status odwołanego członka zarządu, czyli osoby niedysponującej prawem do zarządu spółką. Sądy pracy uznając, że nieracjonalne jest kreowanie stosunku pracy, w którym stosunki pracy nie mogą i nie będą mogły być wykonywane, idzie w sukurs pracodawcom, przyznając odwołanym członkom zarządu – w miejsce podniesionego przez nich żądania – odszkodowanie.

Sytuacja jednak staje się szczególnie skomplikowana w razie jednostronnego rozwiązania umowy z odwołanym członkiem zarządu, któremu przysługuje szczególna ochrona trwałości stosunku pracy (np. ze względu na ciążę lub wiek przedemerytalny). W takim bowiem przypadku sądy pracy nie mogą zastosować art. 45 §2, gdyż sprzeciwia się temu §3 wspomnianego artykułu. Wówczas sąd pracy, nie ma możliwości wyboru za pracownika roszczenia o odszkodowanie, chyba że znajdzie podstawę do zastosowania art. 4771 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym sąd pracy może orzec odszkodowanie, jeśli uwzględnienie roszczenia pracownika o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne lub przywrócenie go do pracy byłoby nieuzasadnione.

W orzecznictwie przyjęło się, iż roszczenie o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne lub przywrócenie do pracy jest nieuzasadnione z uwagi na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego lub społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. W praktyce oznacza to, że sądy pracy nie są związane żądaniami pracownika o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne lub o przywrócenie do pracy, jeśli z ustaleń faktycznych wynika, iż odwołanie z zarządu nastąpiło na skutek okoliczności wynikających z zawinionego lub nienależytego wywiązywania się przez niego z obowiązków organizacyjnych i pracowniczych.

W pozostałych przypadkach sąd pracy zobowiązany będzie uwzględnić żądanie pracownika i przywrócić go na stanowisko odwołanego członka zarządu, zaś spółka będzie uprawniona wyłącznie do korzystania z instrumentów prawa pracy umożliwiających powierzenie odwołanemu członkowi zarządu innej pracy.

Kancelaria rozwija praktykę transakcyjną, nieruchomościową i okołogiełdową.

Obsługując ponad 100 podmiotów gospodarczych rozwija także praktykę korporacyjną.

Kancelaria Prawa Pracy, FATCA i Prawo Piłki Nożnej to kolejne dziedziny specjalizacji Kancelarii. Kancelaria i jej prawnicy rozwinęli szereg węższych, ścisłych specjalizacji prawniczych, opierając je na dotychczas zdobytym w tego typu sprawach doświadczeniu.

 Do góry