Nocleg w kabinie a wewnątrzzakładowe źródła prawa pracy

    •  Aleksandra Sypniewska
  • Komentarze

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 12 czerwca 2014 roku, II PZP 1/14 (Biuletyn SN 2014 nr 6, poz. 19) zajął się problematyką noclegu pracowników-kierowców samochodów ciężarowych, skupiając się na ustaleniu znaczenia określenia „bezpłatny nocleg”, o którym mowa w § 9 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 roku w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju.

Sąd Najwyższy w przytaczanym orzeczeniu wskazał, że zapewnienie kierowcy odpowiedniego miejsca do spania w kabinie samochodu ciężarowego nie jest tożsame z zapewnieniem mu bezpłatnego noclegu, który pracodawca zobowiązany jest zapewnić pracownikowi zgodnie z treścią rozporządzenia.
Jednakże kwestią zasadniczą, wymagającą odpowiedzi jest to, czy możliwe jest w akcie wewnętrznym zakładu pracy wprowadzenie innych zasad zwrotu należności za nocleg, niż wynika to z rozporządzenia? Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 12 czerwca 2014 roku jedynie w nieznacznym stopniu się odniósł do tego zagadnienia.

Bez wątpienia ustawa o czasie pracy kierowców w art. 21a odsyła do stosowania art. 775 § 3-5 k.p., czyli z pominięciem § 1, wprowadzającego definicję podróży służbowej (ustawa o czasie pracy kierowców używa własnej definicji) oraz § 2, w którym określono przedmiot regulacji przepisów wykonawczych. Zważywszy jednakże na treść § 4 i 5 zauważymy pośrednie odesłane do art. 775 § 2 k.p. Z art. 775 § 2 k.p. wynika, że rozporządzenie wykonawcze powinno regulować następujące świadczenia: diety, zwrot kosztów przejazdu, zwrot kosztów noclegów i zwrot innych wydatków. Artykuł 775 § 3 k.p. wskazuje natomiast, że warunki wypłacania należności z tytułu podróży służbowych określa się w aktach wewnętrznych zakładu pracy (układ zbiorowy pracy lub w regulaminie wynagradzania) lub umowy o pracę, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu wynagradzania. Według art. 775 § 4 k.p. postanowienia aktów wewnętrznych zakładu pracy nie mogą ustalać diety za dobę podróży służbowej w wysokości niższej niż dieta z tytułu podróży służbowej pracownika, o którym mowa w § 2. Wreszcie art. 775 § 5 k.p. reguluje sytuację, w której wewnątrzzakładowe akty prawa pracy nie zawierają postanowień, o których mowa w § 3 (czyli nie zawiera uregulowań dotyczących warunków wypłacania należności z tytułu podróży służbowych). W takim przypadku pracownikowi będzie należne pokrycie kosztów podróży służbowej według § 2, a tym samym rozporządzenia, które było przedmiotem wspomnianej wyżej uchwały Sądu Najwyższego.

Analizując wskazane powyżej przepisy kodeksu pracy właściwym byłby wniosek, że rozporządzenie, o którym mowa, nie dotyczy pracodawców innych niż państwowa albo samorządowa jednostka budżetowa, o ile ich wewnątrzzakładowe akty prawa pracy określają warunki wypłacania należności z tytułu podróży służbowych. Dopiero brak tych regulacji (§ 5) lub regulacja w zakresie diet o standardzie niższym niż w rozporządzeniu (§ 4) implikuje zastosowanie rozporządzenia. Innymi słowy, co do zasady rozporządzenie nie znajduje zastosowania wobec pracodawców innych niż państwowa lub samorządowa jednostka budżetowa.
Powyższe rozwiązanie nie stoi w sprzeczności z art. 9 § 2 i art. 18 § 2 k.p., a więc uregulowań, które wskazują, że akty prawa wewnętrznego w zakładzie pracy mogą być uregulowane jedynie korzystniej dla pracownika. Skoro bowiem co do zasady rozporządzenie nie znajduje zastosowania, to dopóki uregulowania wewnątrzzakładowych aktów prawa pracy całościowo regulują sposób wypłaty należności z tytułu podróży służbowej, to możliwe jest wprowadzenie standardów odmiennych (w tym mniej korzystnych dla pracownika) – z wyjątkiem należności z diet, które zawsze muszą zachowywać co najmniej równe standardy.

Sąd Najwyższy nie pochylił się nad tym zagadnieniem w sposób wyczerpujący. Wskazuje co prawda, że „przepisy wykonawcze ustalają minimalny standard wszystkich świadczeń z tytułu podróży służbowych (diet oraz zwrotu kosztów przejazdu, noclegów i innych wydatków)”.  Innymi słowy, Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że rozporządzenie będzie stosowane zawsze, czyli nawet w przypadku, w których kwestie zwrotu wszelkich należności z tytułu podróży służbowych zostaną kompleksowo uregulowane w wewnątrzzakładowych aktach prawa pracy. Stanowisko to, będące stanowiskiem wbrew brzmieniu art. 775 § 2-5 k.p., nie znalazło jednak szerszego uzasadnienia. Sama zaś uchwała odnosi się, jak już zostało wskazane na początku niniejszego artykułu, do zagadnień dalej idących, czyli kwestii wykładni przepisów rozporządzenia, a tym samym nie sposób uznać, że kwestie stosowania samego rozporządzenia zostały rozstrzygnięte.

Kancelaria rozwija praktykę transakcyjną, nieruchomościową i okołogiełdową.

Obsługując ponad 100 podmiotów gospodarczych rozwija także praktykę korporacyjną.

Kancelaria Prawa Pracy, FATCA i Prawo Piłki Nożnej to kolejne dziedziny specjalizacji Kancelarii. Kancelaria i jej prawnicy rozwinęli szereg węższych, ścisłych specjalizacji prawniczych, opierając je na dotychczas zdobytym w tego typu sprawach doświadczeniu.

 Do góry