Odwołanie z zarządu jako uzasadniona przyczyna rozwiązania umowy

Powołanie do zarządu spółki kapitałowej kreuje stosunek organizacyjny, którego następstwem jest zazwyczaj nawiązanie stosunku pracy. W takim przypadku stosunek pracy pozostaje odrębnym stosunkiem prawnym od członkowstwa w spółce kapitałowej, choć zastrzec należy, że stosunek pracowniczy oraz stosunek korporacyjny pozostają ze sobą sprzężone. Powiązanie to przejawia się m.in. w tym, że choć odwołanie pracownika z zarządu nie skutkuje automatycznym rozwiązaniem/wygaśnięciem stosunku pracy, to zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego odwołanie z zarządu stanowi przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie stosunku pracy (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 czerwca 2011 roku, sygn. akt II PK 313/10).

Umowy i powołanie do zarządu – w bezpośrednim związku

Zastrzec jednak należy, że przywołane powyżej rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego pozostaje aktualne w stosunku do pracowników, z którymi zawarto umowy o pracę bezpośrednio w związku z ich powołaniem do zarządu. W takim bowiem przypadku pracownik zatrudniony w charakterze członka zarządu spółki, z chwilą odwołania traci możliwość wykonywania umówionej pracy (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 listopada 1997 roku, sygn. akt I PKN 388/97).

Powyższe oznacza, że pracownikom, którym oprócz pełnienia funkcji członka zarządu w umowie o pracę powierzono również inne obowiązki np. dyrektora finansowego lub zarządzającego, nie można rozwiązać stosunku pracy powołując się na fakt odwołania z zarządu. W takim przypadku odwołanie z zarządu może uzasadniać wyłącznie wypowiedzenie zmieniające.

Sąd pracy nie ocenia odwołania

Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego sąd pracy nie jest uprawniony do oceny legalności uchwały o odwołaniu danej osoby z zarządu. Uchwała taka może zostać podważona wyłącznie w trybie przewidzianym przez przepisy Kodeksu spółek handlowych i dopóki nie zostanie uchylona (ewentualnie dopóki nie zostanie stwierdzona jej nieważność) wywiera ona skutki prawne (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 lutego 2004 roku, sygn. akt I PK 305/03).

Oznacza to, że odwołany członek zarządu, z którym rozwiązano stosunek pracy i który jednocześnie nie zgadza się z uchwałą odwołującą go z zarządu, powinien w pierwszej kolejności zaskarżyć uchwałę o odwołaniu go z zarządu, a następnie na tę okoliczność powołać się w odwołaniu składanym w związku z wypowiedzeniem mu stosunku pracy oraz wnosić o zawieszenie postępowania przed sądem pracy do czasu rozstrzygnięcia postępowania przed sądem gospodarczym. Możliwe wydaje się również złożenie odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, w ciągu 7 dni od dnia wydania przez sąd gospodarczy rozstrzygnięcia w postępowaniu dotyczącym uchylenia/stwierdzenia nieważności uchwały o odwołaniu z zarządu.

Jak to wskazano odwołanie z zarządu nie powoduje automatycznego rozwiązania/wygaśnięcia stosunku pracy. Do rozwiązania stosunku pracy może dojść w wyniku złożenia przez spółkę oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę lub – w przypadku zgody odwołanego członka zarządu – w wyniku zawarcia porozumienia o rozwiązaniu stosunku pracy. W tym zakresie w doktrynie pojawiła się wątpliwość kto ma reprezentować spółkę przy podejmowaniu tych czynności. Czy ma być to zarząd, czy też rada nadzorcza skoro zgodnie z art. 203 par. 1 Kodeksu spółek handlowych „w umowie między spółką a członkiem zarządu (…) spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników [zgromadzenia akcjonariuszy w przypadku spółki akcyjnej – przyp. własny]”.

Jednoczesność

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono pogląd, zgodnie z którym rada nadzorcza jest uprawniona do złożenia oświadczenia o rozwiązaniu z odwołanym członkiem zarządu umowy o pracę jeżeli czyni to jednocześnie z odwołaniem go ze stanowiska członka zarządu (tak m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 stycznia 2004 roku, sygn. akt I PK 213/03). Ponieważ nie istnieje ustawowa definicja jednoczesności, do której odwołuje się Sąd Najwyższy, w judykaturze wskazuje się, że pojęcie to powinno być interpretowane dosłownie, tzn. jednoczesność ma miejsce wówczas, gdy obie czynności – odwołanie członka zarządu i rozwiązanie z nim umowy o pracę – dokonane są w jednej uchwale.

Pomimo, iż powyższy pogląd został zaprezentowany w kilku orzeczeniach Sądu Najwyższego to jednak wydaje się on nietrafny. Artykuł 203 par. 1 Kodeksu spółek handlowych znajduje zastosowanie wyłącznie do osób piastujących funkcję w zarządzie. Oznacza to, że członek zarządu z chwilą jego odwołania staje się zwykłym pracownikiem, wobec którego kompetencje pracownicze wykonuje zarząd, a nie rada nadzorcza (tak m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 lutego 2004 roku, sygn. akt I PK 280/03).

Stanowisko, zgodnie z którym to rada nadzorcza byłaby uprawniona do złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę, można by zaakceptować, o ile rada nadzorcza podjęłaby uchwałę o odwołaniu ze skutkiem na dzień późniejszy, następujący po dniu podjęcia uchwały o odwołaniu. W takim przypadku rada nadzorcza zachowywałaby bowiem kompetencję do reprezentowania spółki w czynnościach z zakresu prawa pracy, ponieważ tak "odwołany" członek zarządu nie przestałby pełnić funkcji zarządcy.

W takim jednak przypadku zasadnicze wątpliwości budzi podstawa rozwiązania umowy o pracę, bowiem z jednej strony przesłanką miałoby być odwołanie z funkcji, z drugiej zaś odwołanie to jeszcze nie nastąpiło. Nadmienić jednocześnie należy, że propozycja Sądu Najwyższego, zgodnie z którą jedna uchwała rady nadzorczej musi obejmować dwie czynności tj. odwołanie danej osoby z zarządu, a następnie rozwiązanie z nią umowy o pracę wydaje się rozwiązaniem iluzorycznym. Taka uchwała stanowiłoby tylko graficznie jedną czynność, gdyż w rzeczywistości obejmowałaby dwie uchwały: jedną w przedmiocie odwołania danej osoby z zarządu, drugą dotyczącą rozwiązania z nią umowy o pracę. Te względy przemawiają zdecydowanie za tym, aby w razie odwołania danej osoby z zarządu, czynności związane ze stosunkiem pracy tej osoby były podejmowane przez zarząd. 

Prawo do odprawy

Choć odwołanie z zarządu stanowi konkretną oraz rzeczywistą przyczynę rozwiązania stosunku pracy, to powołanie się w oświadczeniu o wypowiedzeniu umowy wyłącznie na tę okoliczność może pociągać za sobą konieczność wypłaty odprawy w związku z rozwiązaniem umowy z przyczyn niedotyczących pracownika. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 lutego 2010 roku (sygn. akt II PK 184/09) zaznaczył, że wypowiedzenie umowy o pracę z powodu odwołania pracownika z funkcji członka zarządu spółki handlowej uprawnia go do odprawy, o której mowa w ustawie o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków z przyczyn niedotyczących pracowników, chyba że pracodawca, iż przyczyną odwołania były okoliczności dotyczące pracownika.

Dominika Latawiec-Chara

Dominika Latawiec-Chara zarządza w Kancelarii praktyką prawa pracy. Posiada także rozległą wiedzę w prowadzeniu spraw związanych z nieruchomościami i procesem inwestycyjnym, w tym w szczególności spraw pozostających w związku z procesem projektowym.

Czytaj dalej...

Kancelaria rozwija praktykę transakcyjną, nieruchomościową i okołogiełdową.

Obsługując ponad 100 podmiotów gospodarczych rozwija także praktykę korporacyjną.

Kancelaria Prawa Pracy, FATCA i Prawo Piłki Nożnej to kolejne dziedziny specjalizacji Kancelarii. Kancelaria i jej prawnicy rozwinęli szereg węższych, ścisłych specjalizacji prawniczych, opierając je na dotychczas zdobytym w tego typu sprawach doświadczeniu.

 Do góry