Wypowiedzenie umowy jako nadużycie prawa

Tak jak Kodeks cywilny ma swój art. 5, tak Kodeks pracy ma art. 8. Owe przepisy o bliźniaczej treści pozwalają na uznanie skorzystania z uprawnienia, które w świetle prawa materialnego przysługuje danej osobie, za nadużycie prawa, jeżeli jest ono sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Uprawnieniem na gruncie prawa pracy, które bywa kwestionowane w oparciu o art. 8 kp jest wypowiedzenie umowy o pracę.

Zarzut niezgodności z zasadami współżycia społecznego i sprzeczności ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa do wypowiedzenia umowy został podniesiony w sprawie dotyczącej wypowiedzenia umowy na okres próbny, którą Sąd Najwyższy rozpoznał w dniu 16 grudnia 2014 roku w postępowaniu o sygn. akt I PK 125/14.

W tejże sprawie, w wyniku przeprowadzonej rekrutacji na stanowisko pracy, za najlepszą kandydatkę uznano powódkę. Poinformowano ją o tym telefonicznie, a także listownie. Umowa o pracę na okres próbny miała zostać zawarta za miesiąc. Po poinformowaniu o wynikach rekrutacji, pracodawca powziął wiadomość, że powódka nie będzie pasowała do kultury organizacyjnej jego przedsiębiorstwa i zmienił decyzję, co do zatrudnienia powódki. Pracodawcy nie udało się skutecznie odwołać złożonego oświadczenia woli o zamiarze zawarcia umowy o pracę na okres próbny. W związku z powyższym, pracodawca w pierwszym dniu pracy, od razu po podpisaniu umowy wręczył powódce wypowiedzenie, udzielił jej urlopu i zwolnił z obowiązku świadczenia pracy.

Powódka dochodziła pozwem odszkodowania za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę. Sąd I instancji przyznał jej rację, natomiast sąd II instancji uznał, że działanie pracodawcy było uzasadnione, skoro pracodawca utracił zaufanie do powódki. Z uwagi na to, że pracodawca nie mógł w inny sposób uchylić się od skutków złożonego oświadczenia woli (listu intencyjnego), jedynym dopuszczalnym i zgodnym z zasadami współżycia społecznego zachowaniem było zawarcie umowy przyrzeczonej, a następnie skorzystanie z uprawnienia do jej wypowiedzenia.

Poglądu tego nie podzielił Sąd Najwyższy. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że co prawda w przypadku umowy na okres próbny, ustawodawca przyznał pracownikowi prawo żądania odszkodowania wyłącznie w razie wypowiedzenia naruszającego przepisy (nie podlega zatem badaniu przyczyna wypowiedzenia), jednak sąd jest władny także rozstrzygnąć co do zgodności wypowiedzenia z zasadami współżycia społecznego oraz społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa.

Zdaniem Sądu Najwyższego, wypowiedzenie umowy na okres próbny chwilę po jej zawarciu jest sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tej umowy, bowiem celem takiego typu umów jest „wypróbowanie” pracownika, ocenienie jego przydatności do pracy przez pracodawcę oraz weryfikacja oferowanych przez niego warunków zatrudnienia przez pracownika. Postępowanie pracodawcy uniemożliwiło przystąpienie do realizacji tych celów.

Ponadto, w tak zakreślonych okolicznościach faktycznych, zawarcie umowy z zamiarem niemal jednoczesnego jej wypowiedzenia, było także sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Pracodawca bowiem, wobec braku możliwości odstąpienia od zawarcia umowy przyrzeczonej, tylko pozornie miał na celu wywiązanie się z jej zawarcia. W konsekwencji działanie pracodawcy, zdaniem Sądu Najwyższego, stanowiło przejaw instrumentalnego traktowania drugiej strony umowy.

Omawiany wyrok stanowi przestrogę dla pracodawców – z prawnego punktu widzenia nie jest  bowiem obojętne w wyniku użycia jakich instrumentów pracodawca nie dopuści przyszłego pracownika do pracy. Błędna ocena pracownika podczas procesu rekrutacji może być podstawą do uchylenia się od skutków złożonego oświadczenia woli (zawarcia umowy przedwstępnej), ale to z tej właśnie drogi powinien skorzystać pracodawca. Zawarcie umowy o pracę na okres próbny powoduje przejście (ze wszystkimi tego konsekwencjami) na grunt prawa pracy, które „rządzi się własnymi prawami”. Wówczas posłużenie się wypowiedzeniem tylko w celu unicestwienia zawartej pod wpływem błędu umowy jest sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego uprawnienia.

Kancelaria rozwija praktykę transakcyjną, nieruchomościową i okołogiełdową.

Obsługując ponad 100 podmiotów gospodarczych rozwija także praktykę korporacyjną.

Kancelaria Prawa Pracy, FATCA i Prawo Piłki Nożnej to kolejne dziedziny specjalizacji Kancelarii. Kancelaria i jej prawnicy rozwinęli szereg węższych, ścisłych specjalizacji prawniczych, opierając je na dotychczas zdobytym w tego typu sprawach doświadczeniu.

 Do góry