Definicja pracownika na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych

Prawo ubezpieczeń społecznych posługuje się swoją własną definicją pracownika. Zgodnie z art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, za pracownika uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.

Wskazany wyżej przepis ma na celu przeciwdziałanie obchodzeniu prawa i minimalizowaniu przez pracodawców kosztów pracy poprzez zawieranie z własnymi pracownikami umów cywilnoprawnych nieobciążonych obowiązkiem odprowadzenia składek na ubezpieczenie społeczne. Podwójne zatrudnienie pracownika na podstawie różnych umów u tego samego pracodawcy będzie rodziło zatem obowiązek odprowadzenia składek od każdej umowy, tak jakby każda z nich była umową o pracę.

Drugim sposobem spotykanym w praktyce jest zatrudnianie pracowników na podstawie umów cywilnoprawnych w spółkach powiązanych. Art. 8 ust. 2a ustawy systemowej ma służyć unikaniu oskładkowania także w ten sposób – jeżeli w ramach umowy zawartej, co prawda z podmiotem trzecim, dana osoba wykonuje pracę na rzecz swojego pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy, to również ta umowa zostanie oskładkowana, jak umowa o pracę. Co więcej płatnikiem składki jest w tym przypadku pracodawca.

Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, art. 8 ust. 2a ustawy poprzez wykreowanie szerokiego pojęcia pracownika stworzył także szeroką definicję pracowniczego tytułu objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym (II UK 445/13). Tytułem tym jest łączący pracodawcę z pracownikiem stosunek pracy oraz dodatkowo umowa cywilnoprawna zawarta przez pracownika z pracodawcą lub zawarta z osobą trzecią, ale wykonywana na rzecz pracodawcy.

Jak wskazuje się w judykaturze, zwrot „wykonywania pracy na rzecz” należy rozumieć inaczej niż w języku prawa, w którym działanie „na czyjąś rzecz” może się odbywać w wyniku istnienia określonej więzi prawnej (stosunku prawnego). W omawianym przepisie mowa jest bowiem o działaniu „na rzecz” w znaczeniu faktycznym (III AUa 476/14), tj. sytuacji gdy praca realizowana ze stosunku prawnego łączącego pracownika z osobą trzecią w istocie przynosi korzyść pracodawcy.

Podobnie orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 grudnia 2014 roku (II UK 74/14), przyjmując że wobec przyjęcia zasad współpracy dwóch spółek cywilnych o podobnym składzie osobowym, polegających na naprzemiennym zatrudnianiu pracowników oraz naprzemiennej realizacji obrotu (co roku inna spółka była spółką wiodącą) oraz prowadzeniu działalności gospodarczej pod jednym adresem, wykonywana przez pracowników praca wzbogacała niepodzielnie obie spółki.

Należy także podkreślić, że zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem, art. 8 ust. 2a ustawy nie dotyczy tylko sytuacji, gdy pracownik zawiera ze swoim pracodawcą (lub podmiotem trzecim) umowę cywilną na dodatkową pracę na jego rzecz, czyli obok lub ponad dotychczasowe pracownicze zatrudnienie (II UK 444/13). Zakres czynności wynikających z umowy cywilnoprawnej powinien więc być różny od tych wskazanych w umowie o pracę.

W przywołanym wyroku z 3 grudnia 2014 roku, Sąd Najwyższy poszedł jednak o krok dalej, stwierdzając, że sąd apelacyjny przedwcześnie przyjął, że art. 8 ust. 2a ustawy nie znajduje zastosowania do ww. stanu faktycznego, ponieważ jedynie częściowo zakres obowiązków umów o pracę i umów zlecenia pokrywał się. Sąd Najwyższy uznał bowiem, że decydujące dla oceny sprawy jest to, że rzeczywistym beneficjentem pracy był pracodawca i to temu kryterium należało dać prymat.

Jak już wcześniej wskazano, z uwagi na fakt, że art. 8 ust. 2a ustawy kreuje jeden szeroko ujęty pracowniczy tytuł do objęcia ubezpieczeniem społecznym, płatnikiem składek w tym przypadku jest pracodawca, z którym pracownika łączy stosunek pracy (II UK 449/13). Powinien on zatem odprowadzić składki w odpowiedniej wysokości. Zdaniem Sądu Najwyższego, w razie trudności w pozyskaniu przez pracodawcę informacji o wysokości przychodu pracownika, osiągniętego w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z podmiotem trzecim, ma on przede wszystkim prawo żądania takich informacji od samego pracownika (III UK 22/11).

Katarzyna Kamińska

W Kancelarii zajmuje się prawem korporacyjnym oraz prawem pracy, z uwzględnieniem zagadnień dotyczących problematyki ubezpieczeń społecznych

Czytaj dalej...

Kancelaria rozwija praktykę transakcyjną, nieruchomościową i okołogiełdową.

Obsługując ponad 100 podmiotów gospodarczych rozwija także praktykę korporacyjną.

Kancelaria Prawa Pracy, FATCA i Prawo Piłki Nożnej to kolejne dziedziny specjalizacji Kancelarii. Kancelaria i jej prawnicy rozwinęli szereg węższych, ścisłych specjalizacji prawniczych, opierając je na dotychczas zdobytym w tego typu sprawach doświadczeniu.

 Do góry