Pomyłka płatnika na jego koszt

Komentarz Katarzyny Kamińskiej dla dziennika "Rzeczpospolita" z dnia 08 maja 2015 roku ( dodatek Dobra Firma).

  • ZUS może zażądać od pracodawcy, aby zwrócił zasiłek nadpłacony pracownikowi.
  • Będzie tak, gdy to płatnik wprowadził w błąd organ rentowy.
  • Odpowiedzialności nie ograniczy sprostowanie danych przy okazji innych postępowań.

Okoliczności i zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego reguluje art. 84 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej ustawa o sus). Co do zasady z obowiązkiem zwrotu pieniędzy – za okres nie dłuższy niż trzy lata – musi liczyć się ubezpieczony, który pobierał świadczenie, mimo że ustało do niego prawo lub gdy ZUS wypłacił je na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów. Do pobranej kwoty trzeba dodatkowo doliczyć odsetki za zwłokę. 

Ta odpowiedzialność ulega ograniczeniu, gdy ubezpieczony zawiadomił ZUS o zajściu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia, a mimo to organ nie wstrzymał jego wypłaty. Po pierwsze, zwrotowi podlegają wtedy pieniądze bez odsetek, po drugie – za okres nie dłuższy niż ostatnie 12 miesięcy.
Powyższe zasady mają zastosowanie także do płatnika składek. Jego odpowiedzialność powstaje, gdy pobieranie nienależnych świadczeń było wynikiem przekazania przez niego do ZUS nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość.
Przepisy ustawy o sus nie precyzują przy tym jednoznacznie relacji, jakie zachodzą między odpowiedzialnością ubezpieczonego a odpowiedzialnością płatnika składek. Sąd Najwyższy powołuje się w tym zakresie na poglądy doktryny. Zgodnie z nimi ZUS może dochodzić zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w całości od różnych dłużników w ramach różnych stosunków prawnych, traktując odpowiedzialność ubezpieczonego i płatnika jako odpowiedzialność in solidum, a nie jako odpowiedzialność solidarną (II UK 570/13, II UK 11/13).
Również w zakresie reżimu odpowiedzialności płatnika składek stanowisko SN nie jest jednoznaczne. W wyroku z 11 września 2014 r. (II UK 570/13) SN stwierdził, że przesłanka odpowiedzialności płatnika – tj. przekazanie nieprawdziwych danych – stanowi czyn niedozwolony. Natomiast w wyroku z 4 października 2014 r. (I UK 103/13) wskazał, że płatnik ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Mamy tu więc dwa odmienne poglądy.

Do drugiego stanowiska SN przychylił się także w wyroku z 28 stycznia 2015 r. (I UK 206/14). Rozpoznawał wówczas kwestię odpowiedzialności płatnika za pobranie przez ubezpieczoną renty z tytułu niezdolności do pracy. Przewinieniem pracodawcy – płatnika w tej sprawie – było wydanie świadectwa pracy, w którym nie uwzględnił on okresów urlopu wychowawczego. Z tego powodu ZUS wypłacał ubezpieczonej rentę, mimo że w rzeczywistości nie posiadała ona wystarczającej liczby lat okresów składkowych.

SN podkreślił, że okoliczności ograniczające odpowiedzialność za zwrot nienależnie pobranych świadczeń dotyczą także płatników składek. Jednocześnie wyjaśnił, jakie sytuacje należy uznać za zawiadomienie organu o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczeń lub wstrzymanie ich wypłaty. Zdaniem SN zawiadomienie musi bezwzględnie pochodzić od osoby pobierającej świadczenie oraz być wyraźnie ukierunkowane na uświadomienie organowi zaistnienia okoliczności, które mają wpływ na prawo do danego świadczenia. Jako zawiadomienia nie można zatem traktować informacji, które ubezpieczony przekazuje w toku innych postępowań (w omawianym orzeczeniu o sygn. akt I UK 206/14 – w celu ustalenia kapitału początkowego).
Zatem ograniczenie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wynika z faktu dostarczenia przez ubezpieczonego informacji, na podstawie których ZUS w normalnym toku czynności powinien podjąć stosowne kroki (I UK 475/12). Natomiast dostarczanie danych przy okazji innych postępowań lub przez inną osobę niż ubezpieczony stanowi „pozostały przypadek” przemawiający za odpowiedzialnością ubezpieczonego oraz płatnika za świadczenia pobrane w ciągu ostatnich trzech lat.
 
Autorka jest prawnikiem w Kancelarii Tomczak & Partnerzy Spółka Adwokacka

 

Katarzyna Kamińska

W Kancelarii zajmuje się prawem korporacyjnym oraz prawem pracy, z uwzględnieniem zagadnień dotyczących problematyki ubezpieczeń społecznych

Czytaj dalej...

Kancelaria rozwija praktykę transakcyjną, nieruchomościową i okołogiełdową.

Obsługując ponad 100 podmiotów gospodarczych rozwija także praktykę korporacyjną.

Kancelaria Prawa Pracy, FATCA i Prawo Piłki Nożnej to kolejne dziedziny specjalizacji Kancelarii. Kancelaria i jej prawnicy rozwinęli szereg węższych, ścisłych specjalizacji prawniczych, opierając je na dotychczas zdobytym w tego typu sprawach doświadczeniu.

 Do góry