Nabywca przedsiębiorstwa odpowiada za zaległe składki

Do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio, zgodnie z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przepisy Ordynacji podatkowej, w tym jej art. 112 określający zasady odpowiedzialności nabywcy przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części za zaległości podatkowe zbywcy związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą.

W związku z powyższym, nabywca odpowiada za zaległości składkowe całym swoim majątkiem, przy czym odpowiedzialność ta jest  limitowana do wartości nabytych aktywów. Ponadto, zgodnie z art. 112 § 4 Ordynacji podatkowej, nabywca nie odpowiada za należności pobrane, ale niewpłacone przez płatników oraz za odsetki za zwłokę od zaległości składkowych powstałych po dniu nabycia aktywów.

Brzmienia ww. przepisów w niewielkim stopniu zmieniały się na przestrzeni ostatni lat. Przykładowo, od 1 stycznia 2003 roku do 13 stycznia 2005 roku, nabywca odpowiadał także w razie zakupu składników majątku zbywcy o wartości co najmniej 15 tysięcy złotych. Obecnie odpowiedzialność nabywcy powstaje jedynie wówczas, gdy przedmiotem transakcji jest przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część.

Ponadto, ustawodawca zmieniał także zakres odesłania z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – czasami poprzez zmianę tego artykułu (dodając do zakresu odesłania nowe przepisy Ordynacji podatkowej), a czasami w wyniku przeniesienia norm Ordynacji podatkowych pomiędzy  jej jednostkami redakcyjnymi. Zabieg ten, z pozoru niewinny, wpływał w sposób znaczący na zakres odpowiedzialności nabywców.

Przykładowo, odesłanie jedynie do art. 112 § 1 – 4 powodowało, że nabywca odpowiadał także za zaległości podatkowe powstałe po nabyciu składnika majątkowego, ponieważ stosowna norma w tym zakresie znajdowała się wówczas w art. 107 § 2 pkt 1 Ordynacji.

W konsekwencji dla oceny zakresu odpowiedzialności nabywcy konieczne jest ustalenie właściwego  dla danej sytuacji stanu prawnego. W tym miejscu postaje zatem pytanie, jakie przepisy należy zastosować – nowe czy dotychczasowe?  Pomimo tego, że kwestie te najczęściej reguluje sam ustawodawca, zawierając w ustawach nowelizujących przepisy intertemporalne, zagadnienie to może budzić wątpliwości.

Pomocny w tym zakresie może być wyrok z dnia 3 grudnia 2014 roku (sygn. akt II UK 77/14), w którym Sąd Najwyższy dokonał szerokiego wywodu dotyczącego stosowania przepisów intertemporalnych. Uwagi o charakterze ogólnym  dotyczące zarówno zasad wykładni, jak i techniki prawodawczej, zostały zastosowane w sprawie dotyczącej odpowiedzialności nabywcy składnika majątkowego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą zbywcy.

Jak wcześniej wspomniano, odpowiedzialność za zakup składników majątkowych o wartości powyżej 15 tysięcy złotych przewidywały tylko przepisy obowiązujące w pewnym okresie. Zdaniem Sądu Najwyższego, miarodajnym stanem prawnym dla oceny zakresu odpowiedzialności nabywcy w omawianej sprawie są przepisy obowiązujące w dacie zajścia zdarzenia (transakcji). Stanowisko takie zdaje się być oczywiste i intuicyjne, jednak w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego, wyrażony został także odmienny pogląd, na co zwrócono uwagę w niniejszej sprawie.

W wyroku z dnia 23 października 2006 roku (sygn. akt I UK 126/06), Sąd Najwyższy orzekł, że z powodu konstytutywnego charakteru decyzji ZUS w przedmiocie zaległości składkowych, do oceny zakresu odpowiedzialności nabywcy należy zastosować przepisy obowiązujące w dacie wydania tej decyzji.

Dwa różne stanowiska Sądu Najwyższego mogą zatem budzić wątpliwości, którą zasadą należy kierować się podczas ustalania właściwego dla danej sprawy stanu prawnego. W wyroku z dnia 3 grudnia 2014 roku, Sąd Najwyższy wskazał, że działanie ustawy nowej w sprawie I UK 126/06 zostało uzasadnione konstytutywnym charakterem decyzji o odpowiedzialności za zaległości składkowe zbywcy-płatnika, ponieważ nowelizacja art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w 2003 roku w zasadzie nie normowała kwestii intertemporalnych. Wobec powyższego, w takiej sytuacji należy kierować się zasadą, że zastosowanie znajdują nowe przepisy.

Odmiennie przestawia się natomiast przypadek w sprawie II UK 77/14, która dotyczyła nowelizacji Ordynacji podatkowej z 2009 roku. W art. 8 ustawy nowelizującej wskazano, że do zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie tejże regulacji, zastosowanie znajdują przepisy dotychczasowe. Argumentację, zgodnie z którą brak odesłania w art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do art. 8 ustawy nowelizującej, oznacza, że także w tym przypadku należy stosować przepisy nowe, Sąd Najwyższy uznał za chybioną, wobec wyraźnej woli ustawodawcy w tym zakresie.

Katarzyna Kamińska

W Kancelarii zajmuje się prawem korporacyjnym oraz prawem pracy, z uwzględnieniem zagadnień dotyczących problematyki ubezpieczeń społecznych

Czytaj dalej...

Kancelaria rozwija praktykę transakcyjną, nieruchomościową i okołogiełdową.

Obsługując ponad 100 podmiotów gospodarczych rozwija także praktykę korporacyjną.

Kancelaria Prawa Pracy, FATCA i Prawo Piłki Nożnej to kolejne dziedziny specjalizacji Kancelarii. Kancelaria i jej prawnicy rozwinęli szereg węższych, ścisłych specjalizacji prawniczych, opierając je na dotychczas zdobytym w tego typu sprawach doświadczeniu.

 Do góry