ZUS rzadziej odmówi wydania interpretacji

Kolejny Komntarz Katarzyny Kamińskiej dla dziennika "Rzeczpospolita" z dnia 12 czerwca 2015 roku (dodatek "Dobra firma).

Przy „zaistniałych stanach faktycznych” przedsiębiorca ma prawo wyboru - wystąpi do organu administracji o interpretację przepisu albo o decyzję merytoryczną.

Od właściwego organu administracji publicznej lub państwowej jednostki organizacyjnej przedsiębiorca może domagać się wydania pisemnej interpretacji w jego indywidualnej sprawie. Chodzi o wyjaśnienie zakresu i sposobu zastosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia daniny publicznej albo składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne.

Uprawnienie to przewiduje art. 10 ust. 1 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. DzU z 2015 r., poz. 584, dalej ustawa). Zgodnie z art. 10 ust. 2 tej ustawy wniosek może dotyczyć  zaistniałego stanu faktycznego lub zdarzeń przyszłych. Chociaż tak sformułowany przepis wydaje się być jasny, to do Sądu Najwyższego stale trafiają sprawy, w których ZUS próbuje uchylić się od wydania pisemnej interpretacji regulacji dotyczących ubezpieczeń społecznych.

Spór o prawo do odpowiedzi

Gruntownej wykładni tego przepisu dokonał SN w wyroku z 18 grudnia 2014 r. (III UK 72/14). W sprawie, która legła u jego podstaw, przedsiębiorca prowadzący indywidualną działalność gospodarczą wystąpił do ZUS o interpretację wymogu odprowadzania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Od sierpnia 2011 r. do sierpnia 2012 r. przedsiębiorca korzystał ze świadczenia rehabilitacyjnego. Jednocześnie w tym okresie uzyskiwał tak niskie przychody, że nie rodziło to obowiązku uiszczenia zaliczki na podatek dochodowy. Płacił składki zdrowotne, mimo że są one opłacane w wysokości nieprzekraczającej kwoty należnej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. W związku z tym, zdaniem przedsiębiorcy, od sierpnia 2011 r. do sierpnia 2012 r. nie powinien odprowadzać składek na ubezpieczenie zdrowotne, a składki, które uregulował, stanowią nadpłatę.

ZUS odmówił wydania interpretacji podnosząc, że art. 10 ust. 1 ustawy nie można zastosować do przeszłych stanów faktycznych. Przedsiębiorcy powoływaliby się wówczas na ten przepis nagminnie, zwłaszcza gdyby równolegle toczyło się wobec nich postępowanie kontrolne lub dowodowe, chcąc tym samym skorzystać z ochrony prawnej tj. niemożności obciążenia ich jakimikolwiek daninami lub sankcjami w razie zastosowania się do uzyskanej interpretacji.

Interes prawny

Stanowiska ZUS nie podzieliły sądy ani pierwszej i drugiej instancji, ani Sąd Najwyższy. W uzasadnieniu wyroku SN wskazał, że art. 10 ust. 2 ustawy wprost stanowi, że wniosek może dotyczyć „zaistniałego stanu faktycznego”, czyli stanu faktycznego, który już „powstał”, „zdarzył się”. Istotne natomiast jest to, aby po stronie wnioskodawcy nadal istniał interes w uzyskaniu interpretacji, tj. aby nadal istniały skutki zaistniałego stanu faktycznego, które wymagają dokonania interpretacji budzących wątpliwości przepisów.

W omawianej sprawie stan zdrowia przedsiębiorcy mógł bowiem spowodować nabycie uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego w przyszłości, a ponadto w dniu złożenia wniosku o interpretację obowiązek opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne nie był jeszcze wymagalny. Organ rentowy powinien zatem dokonać interpretacji.

Podobnie orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z 12 marca 2015 r. (II UK 136/14). Ta sprawa z kolei dotyczyła uwzględnienia w podstawie wymiaru składek zaliczek wypłaconych przez spółkę lub wydatków poniesionych przez menedżerów na podróże oraz spotkania służbowe, następnie zwracanych przez spółkę. W toku postępowania kontrolnego ZUS stwierdził, że od tych sum należało odprowadzić składki na ubezpieczenie społeczne. Spółka uregulowała należność wobec ZUS, równocześnie występując z wnioskiem o interpretację dotyczącą tych kwestii.

Argumentacja ZUS opierała się na stanowisku, że:

• ZUS w drodze pisemnej interpretacji nie może rozstrzygać spraw, które były przedmiotem postępowania kontrolnego,

•  skoro składki zostały już odprowadzone zgodnie z zaleceniem pokontrolnym, to tym samym nie można mówić, że zaistniałe zdarzenie prawne nadal wywołuje skutki prawne w sferze obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne,

• definicja podstawy wymiaru składek odwołuje się do pojęcia „przychodu” w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w związku z czym ZUS nie jest uprawniony do dokonania interpretacji tego przepisu.

Odesłanie nie cofa obowiązku

Sąd Najwyższy nie podzielił żadnego z tych argumentów. Przepisy prawa ubezpieczeń społecznych niejednokrotnie bowiem odwołują się do pojęć stosowanych w innych gałęziach prawa, co powoduje, że stają się one częścią norm ubezpieczeniowych. Odesłania takie nie wyłączają kompetencji ZUS do wydania w sprawie pisemnej interpretacji.

Zdaniem SN uregulowanie składek zgodnie z decyzją ZUS nie oznacza, że nie występują już skutki stanu faktycznego, w związku z którym przedsiębiorca występuje z wnioskiem. Funkcją przepisów umożliwiających ubieganie się o wydanie pisemnej interpretacji jest bowiem także zapobieganie wystąpieniu nadpłaty, do której mogło dojść, jeżeli decyzja ZUS była błędna.

W konsekwencji w stosunku do „zaistniałych stanów faktycznych” przedsiębiorca ma wybór czy wystąpi do organu administracji o wydanie interpretacji, czy decyzji merytorycznej. Przy wprowadzaniu prawa do interpretacji chodziło bowiem o dostarczenie przedsiębiorcom szerszego wachlarza możliwości prawnych służących określeniu i wyjaśnieniu ich obowiązków wobec państwa.

 

 

Katarzyna Kamińska

W Kancelarii zajmuje się prawem korporacyjnym oraz prawem pracy, z uwzględnieniem zagadnień dotyczących problematyki ubezpieczeń społecznych

Czytaj dalej...

Kancelaria rozwija praktykę transakcyjną, nieruchomościową i okołogiełdową.

Obsługując ponad 100 podmiotów gospodarczych rozwija także praktykę korporacyjną.

Kancelaria Prawa Pracy, FATCA i Prawo Piłki Nożnej to kolejne dziedziny specjalizacji Kancelarii. Kancelaria i jej prawnicy rozwinęli szereg węższych, ścisłych specjalizacji prawniczych, opierając je na dotychczas zdobytym w tego typu sprawach doświadczeniu.

 Do góry