O noclegu w kabinie raz jeszcze

    •  Bartosz Tomanek
  • Komentarze

Wydawać by się mogło, iż po uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2014 roku (sygn. II PZP 1/14), a także uchwale Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2014 roku (sygn. I PZP 3/14) ryczałt za noclegi dla kierowców transportu międzynarodowego stanowi już temat zamknięty, a sposób rozumienia przepisów został ustalony. Za tezą tą przemawia najnowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego, w tym wyrok z 22 lipca 2015 roku (sygn. I PK 95/15).

Powyższy wyrok praktycznie powiela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale II PZP 1/14, skład orzekający w konkluzji orzeczenia przytacza ogólny wniosek z powyższej uchwały, że zapewnienie przez pracodawcę pracownikowi (kierowcy wykonującemu przewozy w międzynarodowym transporcie drogowym) odpowiedniego miejsca do spania w kabinie samochodu ciężarowego, czyli wyposażenie samochodu w odpowiednie urządzenia (leżankę, klimatyzację, ogrzewanie itp.) pozwala na wykorzystanie przez kierowcę w samochodzie dobowego (dziennego) odpoczynku, przy spełnieniu warunków określonych w art. 8 ust. 8 Rozporządzenia nr 561/06, natomiast nie oznacza zapewnienia mu przez pracodawcę bezpłatnego noclegu w rozumieniu Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej, o którym mowa w art. 77[5] § 5 kp. Taki stan rzeczy uprawnia pracownika do otrzymania od pracodawcy zwrotu kosztów noclegu, co najmniej na warunkach i w wysokości opisanych w w/w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej.

Sugerując się zapewnieniami o rychłej wygranej przed sądem, wielu kierowców zaczęło składać pozwy o zapłatę zaległych ryczałtów. Wysokość dochodzonych przez kierowcę należności przed sądem oscyluje zwykle w granicach kilkudziesięciu tysięcy złotych.

Jak wygląda jednak praktyka orzecznicza w sądach powszechnych? Wcale nie jest tak łatwo jak by się zdawało. Oczywiście, część sądów podąża za treścią uchwały z 12 czerwca 2014 roku. Jednak nie wszystkie składy orzekające z tym się zgadzają. Jako niezwiązane orzecznictwem Sądu Najwyższego, wydają one wyroki, które mogą zaskoczyć wielu kierowców i profesjonalnych pełnomocników.

Sądy, które nie podążają za w/w uchwałą, rozstrzygnięcia oddalające powództwa opierają co do zasady na dwóch zagadnieniach. Pierwszym z nich jest obowiązujący u danego pracodawcy regulamin wynagradzania, a drugim jest kwestia samej instytucji ryczałtu.

Ustawa o czasie pracy kierowców (t.j. Dz.U. z 2012 poz. 1155 ze zm.) w zakresie określenia należności jakie przysługują kierowcom na pokrycie kosztów podróży służbowej odsyła do art. 77[5] § 3-5 kp. Zgodnie z § 3, warunki wypłacania należności z tytułu podróży służbowej pracownikowi zatrudnionemu u innego pracodawcy niż wymieniony w sferze budżetowej określa się w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie wynagradzania albo w umowie o pracę, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu wynagradzania.

Sądy w sposób wnikliwy badają zapisy obowiązujących u pracodawców regulaminów wynagradzania. Pracodawcy, którzy śledzą zmiany legislacyjne oraz kształtujące się orzecznictwo, odpowiednio zareagowali. W swoich regulaminach wprowadzili zapisy dotyczące należności z tytułu podróży służbowych o przykładowej treści: „Za każdy dzień pobytu za granicą pracownikom przysługuje ekwiwalent pieniężny na pokrycie kosztów, w tym kosztów wyżywienia, kosztów noclegów, w wysokości określonej w umowie o pracę.” W uzasadnieniu wyroku z dnia 16 września 2014 roku, Sąd Apelacyjny w Gdańsku stwierdził, że wprawdzie pozwana posłużyła się terminem „ekwiwalentu pieniężnego na pokrycie kosztów pobytu za granicą” zamiast terminami: „dieta”, czy „zwrot kosztów przejazdów, noclegów i innych wydatków”, użytymi przez ustawodawcę w art. 77[5] § 2 kp i sprecyzowanymi następnie w rozporządzeniach wykonawczych, lecz analiza treści tego zapisu regulaminu wynagradzania wskazuje jednoznacznie, że zakres w/w terminu jest szeroki i obejmuje również zwrot kosztów noclegów (sygn. III APa 19/14).

Część pracodawców w swoich regulaminach wynagradzania wyraźnie wskazuje, że otrzymywana przez pracowników dieta w wysokości przykładowo 38 EUR składa się z następujących składników: (i) 13 EUR wypłacane jest na poczet zwiększonych kosztów wyżywienia (klasyczna dieta) oraz (ii) 25 EUR obejmuje zwiększone koszty socjalne, co obejmować ma również ryczałt za nocleg (por. wyroki Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 11 grudnia 2014 roku, sygn. IV Pa 117/14 oraz IV Pa 105/14). W ocenie sądów, pracodawca spełnił już w ten sposób obowiązek wypłaty ryczałtu za nocleg, który pracownicy odbywali w kabinie pojazdów.

Po drugie, sądy powszechne oraz niektórzy pełnomocnicy pracodawców zauważają, iż w tezie uchwały II PZP 1/14, która tak chętnie jest cytowana przez kierowców, Sąd Najwyższy wyraził również swój pogląd na temat instytucji ryczałtu. Niuans ten jest zwykle pomijany podczas powierzchownej analizy treści uchwały, a czytając wyłącznie jej tezę, bardzo łatwo jest go przeoczyć. Mianowicie, Sąd Najwyższy faktycznie wskazał, iż pracownikowi przysługuje zwrot kosztów noclegu. W ostatnim akapicie uzasadnienia tej uchwały odnajdziemy jednak passus, w którym Sąd podsumowuje swoje wnioski i stwierdza, że brak przedstawienia rachunku za usługi hotelarskie oznacza, że pracownik nie korzystał z hotelu (wzgląd na racjonalnego prawodawcę, który to przewidział); wówczas zwrot kosztów noclegu zostaje ograniczony do 25 % limitu stanowiącego ryczałt za koszty realnie ponoszone w czasie podróży, bez korzystania z usług hotelowych.

Powyższe znajduje również odzwierciedlenie w § 16 aktualnie obowiązującego Rozporządzenia wydanego na podstawie art. 77[5] § 2 kp. Zgodnie z brzmieniem ust. 1, za nocleg podczas podróży zagranicznej pracownikowi przysługuje zwrot kosztów w wysokości stwierdzonej rachunkiem, w granicach limitu określonego w poszczególnych państwach w załączniku do rozporządzenia. Ust. 2 wskazuje, że w razie nieprzedłożenia rachunku za nocleg, pracownikowi przysługuje ryczałt w wysokości 25% limitu, o którym mowa w ust. 1.

Mając to na uwadze, część sądów powszechnych dostrzega, iż ryczałt, o który walczą kierowcy, przysługiwać powinien wyłącznie wtedy, gdy pracownicy ponieśli realne koszty noclegu bez korzystania z usług hotelowych. Co przebija się wyraźnie w powyżej cytowanych orzeczeniach sądów powszechnych, nocleg w kabinie nie generuje po stronie pracownika żadnych kosztów, a zatem ryczałt, zdaniem tych sądów, nie należy się kierowcom, którzy spali w kabinie.

Na marginesie należy również dodać, iż sądy powszechne dostrzegają, że kierowcy, co do zasady nie chcą korzystać z usług hotelarskich będąc w podróży służbowej. W branży usług transportowych panuje specyficzny sposób określania wynagrodzenia kierowców. Co do zasady, zawierana jest umowa o pracę z minimalnym wynagrodzeniem, a wszystkie otrzymywane diety stanowią pozostałą część rzeczywistego wynagrodzenia. Wskazane zasady działania nie są nowe i pracownicy są tego świadomi. Należy zaznaczyć, że Sąd Okręgowy w Gdańsku, jako sąd I instancji w sprawie III APa 19/14 (cyt. powyżej) postawił nawet tezę, iż w kontekście braku po stronie powoda zamiaru spędzania noclegów w warunkach hotelowych jak też braku praktycznej możliwości spędzenia noclegu w takich warunkach (z uwagi na specyfikę wykonywanej przezeń pracy - przewożenie produktów żywnościowych samochodem chłodnią) roszczenie pracownika należałoby uznać za sprzeczne ze społeczno – gospodarczym przeznaczeniem prawa jakim jest ryczałt za nocleg (art. 8 kp).

Jak widać, sprawa noclegów kierowców w kabinie pojazdu i związanym z tym ryczałtem nie jest wcale tak oczywista jak mogłoby się wydawać. Kierowcy muszą pamiętać, iż dochodzenie od pracodawcy roszczeń związanych z niewypłaconymi ryczałtami za 3 lata wstecz jest zwykle bardzo ryzykownym posunięciem, które, choć nie powinno, to może negatywnie wpłynąć na dalsze zatrudnienie. Stąd rekomendowanym jest, aby przed wystąpieniem z odpowiednim powództwem po pierwsze, przejrzeć regulamin wynagradzania obowiązujący u danego pracodawcy (lub inne źródła prawa pracy) i zweryfikować sposób zwrotu kosztów podróży służbowych. Po drugie, warto zebrać możliwie najpełniejszy materiał dowodowy mający na celu wykazanie, iż pracownik rzeczywiście ponosił jakiekolwiek koszty związane z noclegami. Z powyższego wynika, że kwestia ryczałtów za nocleg w kabinie jest wciąż kwestią otwartą i oceniana powinna być indywidualnie w każdej sprawie, a wszelkie generalizowanie sprawia, iż kierowcy często tylko łudzą się wysoką wygraną.

Na koniec należy wskazać, iż do Trybunału Konstytucyjnego, w dniu 10 lutego 2015 roku wpłynął wniosek o kontrolę niektórych przepisów ustawy o czasie pracy kierowców, kodeksu pracy oraz kolejnych dwóch rozporządzeń Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 2002 i 2013 roku w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej. Sprawie nadano już sygnaturę – K 11/15, jednak nie wyznaczono terminu rozprawy.

Kancelaria rozwija praktykę transakcyjną, nieruchomościową i okołogiełdową.

Obsługując ponad 100 podmiotów gospodarczych rozwija także praktykę korporacyjną.

Kancelaria Prawa Pracy, FATCA i Prawo Piłki Nożnej to kolejne dziedziny specjalizacji Kancelarii. Kancelaria i jej prawnicy rozwinęli szereg węższych, ścisłych specjalizacji prawniczych, opierając je na dotychczas zdobytym w tego typu sprawach doświadczeniu.

 Do góry