Czy można zmusić do przejścia na emeryturę?

Osiągnięcie wieku emerytalnego przez pracownika co do zasady nie powoduje wygaśnięcia stosunku pracy, ani nie może być jedyną przyczyną wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę. Przepisy szczególne dotyczące wykonywania niektórych zawodów przewidują jednak, że z osiągnięciem określonego wieku następuje zakończenie aktywności zawodowej w danym zawodzie.

W polskim prawie przykładem takiego przepisu jest art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2015 roku, poz. 133 ze zm.), zgodnie z którym sędzia przechodzi w stan spoczynku z dniem ukończenia 67 roku życia, chyba że nie później niż na sześć miesięcy przed ukończeniem tego wieku oświadczy Ministrowi Sprawiedliwości wolę dalszego zajmowania stanowiska i przedstawi zaświadczenie stwierdzające, że jest zdolny, ze względu na stan zdrowia, do pełnienia obowiązków sędziego. Przepis ten stosuje się odpowiednio do prokuratorów na podstawie art. 62a ust.1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 roku prawo o prokuraturze (t.j. Dz.U z 2011 roku, Nr 270, poz. 1599 ze zm.).

Nie ma wątpliwości, że przepisy te różnicują sytuację pracowników ze względu na wiek, w związku z czym mogą powstać wątpliwości co do zgodności takiej regulacji z unijnymi przepisami antydyskryminacyjnymi, a konkretnie z art. 6 Dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 roku ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy z dnia 27 listopada 2000 roku (DZ. Urz. UE. L Nr 303, str.16), dalej jako „Dyrektywa 2000/78”,która reguluje kiedy różnicowanie sytuacji ze względu na wiek jest dopuszczalne.

Przepisy traktujące pracowników odmiennie ze względu na wiek muszą być obiektywnie i racjonalnie uzasadnione zgodnym z przepisami celem, w szczególności celami polityki zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego, a środki mające służyć realizacji tego celu muszą być właściwe i konieczne.

Polska nie jest jedynym krajem, w którym istnieją limity wieku dla niektórych zawodów prawniczych. Trybunał Sprawiedliwości rozważał ten problem przez pryzmat przepisów węgierskich dotyczących sędziów, prokuratorów i notariuszy (sprawa C-286/12 Komisja Europejska przeciwko Węgrom, dalej jako „sprawa Węgier”) oraz przepisów obowiązujących w kraju związkowym Hesja dotyczących prokuratorów (połączone sprawy C-159/10 i C-160/10 Fuchs i Köhler przeciwko krajowi związkowemu Hesja, dalej jako „Fuchs”).

Ww. sprawy różniły się znacząco w zakresie stanu faktycznego.

O ile bowiem regulacja niemiecka była bardzo zbliżona do polskiej, o tyle stan faktyczny na Węgrzech był bardziej skomplikowany. Na Węgrzech bowiem sędziowie, prokuratorzy i notariusze byli jedynymi pracownikami służby publicznej, mogącymi pozostawać na służbie do ukończenia 70 lat. Wiek ten zmniejszono do lat 62, zaś przepisy przejściowe przewidywały, że wszyscy, którzy osiągnęli ten wiek przed wejściem w życie ustawy, muszą opuścić służbę w ciągu pół roku. W kolejnych latach ten wiek emerytalny miał stopniowo ulegać podwyższeniu do 65 lat.

W obu sprawach jako cel regulacji wprowadzającej maksymalny wiek osób wykonujących te zawody wskazano zapewnienie zrównoważonej struktury wiekowej. Trybunał Sprawiedliwości nie miał wątpliwości, że taki cel jest zgodnym z przepisami prawa celem polityki zatrudnienia i rynku pracy.

Jednakże fakt, że dany przepis realizuje zgodny z prawem cel, nie wystarcza do uznania, iż przepis ten jest zgodny z prawem unijnym. Konieczne jest jeszcze stwierdzenie, że stanowi on właściwy i konieczny środek do realizacji tego celu.

W sprawie „Fuchs” podniesiono, że ze względu na ograniczenie tworzenia nowych stanowisk w związku z restrykcjami budżetowymi oraz dożywotnie mianowanie prokuratora na dane stanowisko, wprowadzenie obowiązku przejścia na emeryturę w określonym wieku jest jedynym sposobem na zapewnienie podziału stanowisk pomiędzy pokolenia pracowników.

Biorąc pod uwagę ten fakt, jak również to, że niemieccy prokuratorzy otrzymują godziwą emeryturę (72% ostatniej wypłaty), a możliwość wykonywania przez nich innej działalności zawodowej nie jest w żaden sposób ograniczona, Trybunał Sprawiedliwości uznał, iż wprowadzona przez państwo członkowskie regulacja nie wykracza po za to, co właściwe i konieczne dla wprowadzenia zrównoważonej struktury wiekowej wśród prokuratorów.

W świetle wspomnianego wyżej podobieństwa polskiej regulacji dotyczącej sędziów i prokuratorów do tej będącej przedmiotem kontroli w sprawie „Fuchs”, można założyć, że powyższe argumenty mają zastosowanie także do polskiej regulacji, która w potencjalnej sprawie zostałaby uznana przez Trybunał Sprawiedliwości za zgodną z prawem unijnym.

W sprawie Węgier podnoszono, że obniżenie granicy obligatoryjnego zaprzestania działalności zaowocuje zwolnieniem licznych stanowisk dla młodych przedstawicieli zawodu prawniczego, a tym samym przyspieszeniem rotacji i odnowieniem kadr. Trybunał Sprawiedliwości uznał jednakże, że obniżenie wieku w sposób przewidziany przez ustawę węgierską nie jest właściwym sposobem do osiągnięcia tego celu. Ocena Trybunału wynikała prawdopodobnie z radykalnego charakteru regulacji węgierskiej przewidującej, że w jednym roku z określonych zawodów prawniczych odejdzie aż osiem roczników. Oznaczałoby to, że zostaną one zastąpione głównie przez jeden rocznik, a tym samym rotacja będzie najpierw bardzo szybka, a potem, biorąc pod uwagę stopniowe podnoszenie wieku emerytalnego z 62 do 65 lat, coraz wolniejsza. W konsekwencji utrudni to ponownie późniejszym rocznikom dostęp do tych zawodów.

W związku z tym uznano, że przepisy węgierskie nie zachowują zasady proporcjonalności i są sprzeczne z Dyrektywą 2000/78. Wydaje się, że gdyby Węgry wprowadziły stopniowe zmniejszanie wieku emerytalnego dla tych zawodów, analogiczne do stopniowego podwyższania ogólnego wieku emerytalnego, taka regulacja byłaby zgodna z prawem unijnym.

Tym samym sprawa Węgier może być przestrogą dla ustawodawców państw członkowskich, by wprowadzając tak istotne zmiany do prawa zatrudnienia, czynili to stopniowo, rozsądnie, unikając gwałtownych zmian, które wbrew pozorom nie realizują założonego celu.

Kancelaria rozwija praktykę transakcyjną, nieruchomościową i okołogiełdową.

Obsługując ponad 100 podmiotów gospodarczych rozwija także praktykę korporacyjną.

Kancelaria Prawa Pracy, FATCA i Prawo Piłki Nożnej to kolejne dziedziny specjalizacji Kancelarii. Kancelaria i jej prawnicy rozwinęli szereg węższych, ścisłych specjalizacji prawniczych, opierając je na dotychczas zdobytym w tego typu sprawach doświadczeniu.

 Do góry