Zmiany w OFE konstytucyjne

Dnia 3 listopada 2015 roku Trybunał Konstytucyjny badał zgodność z konstytucją zmian wprowadzonych do ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 roku o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych w wyniku wejścia w życie ustawy z dnia 6 grudnia 2013 roku o zmianie niektórych ustaw w związku z określeniem zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych (dalej jako „Ustawa nowelizująca”).

Trybunał Konstytucyjny rozpoznał połączone skargi Prezydenta oraz Rzecznika Praw Obywatelskich. Przedmiotem rozważań Trybunału było kilka kwestii, tj:

  • zmiana warunków funkcjonowania OFE poprzez wprowadzenie zakazu inwestowania w papiery wartościowe emitowane przez Skarb Państwa, Narodowy Bank Polski oraz rządy i banki centralne innych państw,
  • to czy powyższe zmiany zostały wprowadzone z dostatecznym vacatio legis pozwalającym PTE na dostosowanie do nich swojej polityki inwestycyjnej,
  • prawidłowość umocowania ustawowego do wydania rozporządzenia w przedmiocie sposobu i trybu przekazania środków z OFE do ZUS,
  • przekazanie 51,5% aktywów OFE do ZUS,
  • wprowadzenie mechanizmu składania oświadczeń o przystąpieniu do OFE,
  • ograniczenie reklamy OFE.

W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, kwestionowane regulacje, poza zakazem reklamy OFE, nie naruszały Konstytucji.

Zdaniem Trybunału ustawodawca ma swobodę, co do kształtowania systemu emerytalnego, a zatem może i powinien dokonywać jego zmiany, dostosowując go do aktualnej sytuacji gospodarczej i społecznej. W konsekwencji, PTE powinny liczyć się z możliwościami zmiany warunków ich działalności – dotychczasowe przepisy nie zawierały bowiem gwarancji ich niezmienności, a jednocześnie podejmowanie działalności gospodarczej zawsze wiąże się z ryzykiem niekorzystnych zmian systemu prawnego. Ponadto, Trybunał podzielił argumenty krytykujące OFE za ich dotychczasową politykę inwestycyjną polegającą na inwestowaniu w skarbowe papiery wartościowe, co z jednej strony – generowało dług publiczny, z drugiej zaś – nie mogło zostać uznane za działanie najbardziej efektywne.

Również w zakresie najbardziej kontrowersyjnego zagadnienia, tj. umorzenia aktywów OFE i zaksięgowania składek ubezpieczonych na subkoncie w ZUS, Trybunał Konstytucyjny nie dopatrzył się naruszeń Konstytucji. Trybunał podzielił tym samym stanowisko, że składki na ubezpieczenie społeczne, jako pochodzące z przymusowej i obowiązkowej składki, są środkami publicznymi, co oznacza, że ustawodawca dysponuje swobodą rozporządzania nimi w celu zapewnienia realizacji ubezpieczonym prawa do emerytury. Zdaniem Trybunału transfer aktywów odpowiadających umorzonym jednostkom nie wiązał się z obniżeniem ich wartości, ponieważ środki te zostały przeniesione do ZUS w tej samej wysokości. W konsekwencji, prawa ubezpieczonych nie zostały naruszone.

Jedynie w przypadku reklamy OFE, Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że jej całkowity zakaz, w okresach w których ubezpieczeni mogą składać oświadczenia o przystąpieniu do OFE, jest środkiem nieadekwatnym do chronionego dobra (praw konsumentów) i zbyt dolegliwym dla działalności OFE. Zdaniem Trybunału ogólne zasady dotyczące reklamy przedsiębiorców należy uznać za wystarczające, wobec czego dalej idące ograniczenia nie mają racji bytu.

Oceniając omawiany wyrok, można powiedzieć, że rozstrzygnięcie Trybunału nie jest zaskoczeniem. Trzeba przyznać, że szanse na to, aby Trybunał uznał, że Ustawa nowelizująca naruszała prawa konstytucyjne czy to ubezpieczonych czy OFE, w sytuacji gdy na drugiej szali położono dobro budżetu państwa, były niewielkie. Dlatego też, stanowisko Trybunału nie dziwi, chociaż oczywiście można się z nim nie zgadzać.

Przykładowo na wytknięcie zasługuje posługiwanie się argumentami ekonomicznymi – ale – tylko w niektórych aspektach. Jeżeli bowiem przyjmujemy argument, że inwestowanie w skarbowe papiery wartościowe jest mało efektywne, to powinniśmy także przyjąć, że czym innym (z ekonomicznego punktu widzenia pod względem ryzyka i oczekiwanego wzrostu wartości) jest zabezpieczenie środków w postaci takich instrumentów, a czym innym – zaewidencjonowanie ich na subkoncie w ZUS i przekazanie na bieżące wypłaty emerytur. Wobec powyższego, nie sposób podzielić stanowiska, że takie przeniesienie aktywów nie wpływało na sytuację ubezpieczonych. Natomiast z argumentem, że środki zgromadzone w OFE są publiczne można byłoby się zgodzić, gdyby nie pewne niekonsekwencje reformy emerytalnej, tj. m.in. to, że w przypadku śmierci członka OFE, jest możliwa wypłata tych środków na rzecz osób przez niego uposażonych, co oznacza, że opuszczają one wtedy „worek publiczny” i trafiają do prywatnego majątku osób fizycznych wcale nie z związku z osiągnięciem przez nie wieku emerytalnego.

Biorąc pod uwagę powyższe zagadnienia, a także pewne przyzwolenie Trybunału Konstytucyjnego na dalszy demontaż II filaru, kolejne zmiany systemu emerytalnego są zapewne kwestią czasu.

Katarzyna Kamińska

W Kancelarii zajmuje się prawem korporacyjnym oraz prawem pracy, z uwzględnieniem zagadnień dotyczących problematyki ubezpieczeń społecznych

Czytaj dalej...

Kancelaria rozwija praktykę transakcyjną, nieruchomościową i okołogiełdową.

Obsługując ponad 100 podmiotów gospodarczych rozwija także praktykę korporacyjną.

Kancelaria Prawa Pracy, FATCA i Prawo Piłki Nożnej to kolejne dziedziny specjalizacji Kancelarii. Kancelaria i jej prawnicy rozwinęli szereg węższych, ścisłych specjalizacji prawniczych, opierając je na dotychczas zdobytym w tego typu sprawach doświadczeniu.

 Do góry