Bez wysokich zasiłków za kilka składek

Komentarz Katarzyny Kamińskiej dla dziennika "Rzeczpospolita" z dnia 11 grudnia 2015 roku (dodatek: Dobra Firma).

  • Od stycznia 2016 r. zmienią się zasady obliczania zasiłków dla przedsiębiorców.
  • Opłacanie wysokich składek przez krótki okres nie pozwoli uzyskać wysokiego świadczenia.
  • Nie ma pewności, czy nie dotknie to też osób otwierających firmę tuż po ustaniu etatu.

Podstawę wymiaru zasiłku dla osób prowadzących pozarolniczą działalność stanowi przeciętny miesięczny przychód za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających ten, w którym powstała niezdolność do pracy. Obecnie jeśli przedsiębiorca jest ubezpieczony krócej niż 12 miesięcy, podstawę zasiłku stanowi przeciętny przychód osiągany w tym okresie. Takie rozwiązanie niejednokrotnie prowadziło do nadużyć, polegających na tym, że ubezpieczeni po opłaceniu jednej wysokiej (maksymalnej) składki przez wiele miesięcy pobierali świadczenia z ubezpieczenia społecznego naliczone od maksymalnej podstawy. Problem dotyczył przede wszystkim kobiet w ciąży, które rejestrowały działalność gospodarczą tuż przed porodem, zapewniając sobie roczny zasiłek macierzyński w wysokości nieproporcjonalnej do wcześniejszych opłat z tytułu składek.

Nowelizacja ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej: ustawa zasiłkowa) ma zapobiegać takim praktykom. Zgodnie z nowymi zasadami (art. 48 ustawy zasiłkowej), gdy okres ubezpieczenia społecznego będzie krótszy niż 12 miesięcy, podstawą wymiaru zasiłku będzie suma:

  • przeciętnej najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe (tj. 60 proc. przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego lub 30 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę) oraz
  • kwoty stanowiącej iloczyn 1/12 przeciętnej kwoty zadeklarowanej jako podstawa wymiaru składek, w części przewyższającą najniższą podstawę składek na ubezpieczenie chorobowe, oraz liczby miesięcy, w których osiągnięto przychód podlegający uwzględnieniu w wymiarze zasiłku.

W uproszczeniu oznacza to, że podstawę wymiaru zasiłku stanowić będzie najniższa podstawa wymiaru składek powiększona o średnią nadwyżkę kwoty zadeklarowanej ponad tę podstawę. W konsekwencji, im dłuższy okres ubezpieczenia, tym wyższy zasiłek, im krótszy – tym jego wysokość będzie bardziej zbliżona do minimalnej podstawy.

Z założenia opłacenie wysokiej składki przez miesiąc czy dwa nie powinno diametralnie podwyższyć wysokości świadczenia, choć mogą się co do tego pojawić pewne wątpliwości w kontekście art. 48a ustawy zasiłkowej. Przepis ten reguluje sytuację przerwy w ubezpieczeniu krótszej niż 31 dni, kiedy dochodzi do zmiany tytułu do objęcia ubezpieczeniem. W liczbie miesięcy zaliczanych do okresu ubezpieczenia trzeba będzie wówczas uwzględnić także te przed przerwą, ale podstawa zasiłku zostanie obliczona tylko w oparciu o przychody z aktualnego tytułu.

Brzmienie art. 48a ustawy zasiłkowej jest dość skomplikowane i niejednoznaczne. Nie do końca jasne jest bowiem, czy przy obliczaniu podstawy wymiaru zasiłku należy brać pod uwagę także czynnik 1/12 z ogólnego wzoru. Gdyby nawet go uwzględnić, to w przypadku np. podjęcia działalności gospodarczej po zakończeniu stosunku pracy i opłacenia maksymalnej składki na ubezpieczenie za krótki okres tej działalności, spowodowałoby to znaczne zwiększenie podstawy zasiłku. Średnia nadwyżka za ten krótki okres (z aktualnego tytułu) zostałaby bowiem uwzględniona, tak jakby została osiągnięta w całym okresie ubezpieczenia, nawet jeśli ubezpieczony wcześniej na etacie (w okresie doliczonym z poprzedniego tytułu) uzyskiwał niższe wynagrodzenie. W nowelizacji można się zatem doszukać pewnej luki.
Oceniając skutki nowelizacji ustawy zasiłkowej dla ubezpieczonych, można powiedzieć, że co do zasady ZUS będzie wypłacał niższe zasiłki chorobowe i macierzyńskie tym przedsiębiorcom, którzy zaczną z nich korzystać w krótkim czasie od objęcia ubezpieczeniem społecznym z tego tytułu. Nowa formuła obliczania świadczeń spowoduje jednak także, że macierzyństwo nie będzie szło w parze z przedsiębiorczością. Kobiety, które będą chciały skorzystać z preferencyjnych składek ZUS w czasie pierwszych dwóch lat prowadzenia działalności, będą musiały odłożyć swoje plany związane z rodzicielstwem na później. Ewentualny zasiłek obliczony od przychodów osiąganych w tym czasie będzie bowiem bardzo niski.

Katarzyna Kamińska

W Kancelarii zajmuje się prawem korporacyjnym oraz prawem pracy, z uwzględnieniem zagadnień dotyczących problematyki ubezpieczeń społecznych

Czytaj dalej...

Kancelaria rozwija praktykę transakcyjną, nieruchomościową i okołogiełdową.

Obsługując ponad 100 podmiotów gospodarczych rozwija także praktykę korporacyjną.

Kancelaria Prawa Pracy, FATCA i Prawo Piłki Nożnej to kolejne dziedziny specjalizacji Kancelarii. Kancelaria i jej prawnicy rozwinęli szereg węższych, ścisłych specjalizacji prawniczych, opierając je na dotychczas zdobytym w tego typu sprawach doświadczeniu.

 Do góry