Członkowie zarządu – grupa podwyższonego ryzyka

Decyzja o objęciu obowiązkiem składkowym przychodów uzyskiwanych przez członków zarządu spółek kapitałowych zależy od tego, na jakiej podstawie prawnej są one wypłacane, co niejednokrotnie budzi wątpliwości zwłaszcza w przypadku sytuacji, gdy występuje zbieg tytułów do ubezpieczenia społecznego.

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej jako „Usus”) nie wymienia, jako podstawy do objęcia ochroną ubezpieczeniową, stosunku organizacyjnego wynikającego z aktu powołania danej osoby do pełnienia funkcji członka zarządu. W związku z powyższym, w przypadku, gdy przychody funkcjonariuszy spółki mają swoje umocowanie wyłącznie w uchwale zgromadzenia, to nie podlegają one oskładkowaniu. Z uwagi jednak na to, że bardzo często są to znaczne kwoty, w sytuacji, gdy członka zarządu łączą ze spółką także inne więzi prawne obciążone obowiązkiem składkowym, ZUS niejednokrotnie zmierza do rozszerzenia go także na przychody uzyskiwane w ramach stosunku korporacyjnego.

Podobna sytuacja miała miejsce w sprawie dotyczącej 3 członków zarządu spółki – początkowo z ograniczoną odpowiedzialnością, a następnie akcyjnej – pierwotnie powstałej z przekształcenia spółki cywilnej, której byli wspólnikami (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2015 roku, sygn. akt I UK 133/15). Podczas przekształcenia spółki w spółkę z o. o., członkom zarządu  powierzono także wykonywanie czynności związanych z kontrolingiem finansowym kontrahentów na podstawie odrębnych umów o pracę. Przez pewien okres wykonywali zatem oni obowiązki członków zarządu oraz kontrolerów finansowych. Następnie, przez 3 lata wykonywali tylko obowiązki pracownicze, po czym znowu zostali dodatkowo powołani do zarządu spółki.

W omawianej sprawie, ZUS doliczył do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne wynikającej z umów o pracę także przychody uzyskiwane z tytułu pełnienia funkcji członków zarządu, argumentując, że umowy o pracę miały charakter pozorny, ponieważ celem ich zawarcia było zaniżenie podstawy wymiaru składek  poprzez wydzielenie z wynagrodzenia pracowniczego kwot związanych z wykonywaniem czynności członka zarządu, mimo że miało to miejsce w nominalnym czasie pracy świadczonej przez te same osoby w pełnym jego wymiarze. Jak bowiem ustalono w toku postępowania dowodowego, posiedzenia zarządu odbywały się przeważnie w godzinach popołudniowych, jednak czasami miały miejsce także w czasie pracy.

Niemniej jednak, sądy obu instancji oraz Sąd Najwyższy nie podzieliły powyższego argumentu dotyczącego pozorności umowy. Trudno bowiem uznać, aby celem zawarcia umów o pracę było obejście przepisów Usus 3 lata później, zwłaszcza że były one faktycznie wykonywane. Z drugiej jednak strony, Sąd Najwyższy wskazał, że jak wynikało ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd apelacyjny, wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji członków zarządu było wypłacane na podstawie umów zlecenia na usługę polegającą na udziale w posiedzeniach zarządu, które były „generowane tylko po to, aby zaksięgować dokonanie wypłaty”. Do rozważenia przez sąd pozostała zatem kwestia, czy członków zarządu spółki, poza umową o pracę, nie wiązały także umowy zlecenia, co powodowałby, że zastosowanie znalazłby art. 8 ust. 2a Usus, a w konsekwencji, że oskładkowaniu podlegałyby także te umowy.

Wobec pominięcia tej okoliczności przez sąd apelacyjny, trudno obecnie ocenić charakter owych zleceń, jednakże omawiany wyrok potwierdza, że w przypadku zatrudniania członków zarządu należy zachować szczególną czujność i dokładność, zwłaszcza w kontekście nie tylko praktyki ZUS, ale także ostatnich orzeczeń Sądu Najwyższego optujących przeciwko wyłączaniu członków zarządu z ubezpieczenia społecznego.

Katarzyna Kamińska

W Kancelarii zajmuje się prawem korporacyjnym oraz prawem pracy, z uwzględnieniem zagadnień dotyczących problematyki ubezpieczeń społecznych

Czytaj dalej...

Kancelaria rozwija praktykę transakcyjną, nieruchomościową i okołogiełdową.

Obsługując ponad 100 podmiotów gospodarczych rozwija także praktykę korporacyjną.

Kancelaria Prawa Pracy, FATCA i Prawo Piłki Nożnej to kolejne dziedziny specjalizacji Kancelarii. Kancelaria i jej prawnicy rozwinęli szereg węższych, ścisłych specjalizacji prawniczych, opierając je na dotychczas zdobytym w tego typu sprawach doświadczeniu.

 Do góry