Sąd nie jest od potwierdzania racji dla zasady

Artykuł Pawła Drabika w dzienniku "Rzeczpospolita" z dnia 19 stycznia 2016 roku (dodatek: Praca i ZUS).

Aby wystąpić o ustalenie stosunku prawnego lub prawa, trzeba mieć w tym interes prawny aż do wydania wyroku. Mając roszczenie, lepiej zatem wystąpić z żądaniem zapłaty, a nie o ustalenie.

20 listopada 2014 r. zapadł ciekawy wyrok Sądu Najwyższego – Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych (I PK 96/14). SN stwierdził w nim, że interes prawny powoda, jako materialnoprawna przesłanka powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, musi istnieć nie tylko w chwili wytoczenia powództwa, lecz również w chwili zamknięcia rozprawy.

Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco: powód Marcin M. był zatrudniony u strony pozwanej od 30 października 2003 r. do 31 grudnia 2013 r. na podstawie umowy o pracę na czas określony. 17 grudnia 2012 r. wezwał pracodawcę do zaprzestania naruszania praw autorskich i uregulowania kwestii związanych z wykorzystywaniem aplikacji roboczej o nazwie „L.” oraz do zapłaty odszkodowania tytułem bezprawnego używania aplikacji. Pracodawca uznał te żądania za bezpodstawne.

16 stycznia 2013 r. Marcin M. wystąpił do pozwanej o uznanie, że jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony. 23 stycznia 2013 r. pozwana udzieliła mu pisemnej odpowiedzi, w której nie uznała jego żądań i stwierdziła, że strony pozostają w dalszym ciągu związane umową o pracę na czas określony.

Struktura zatrudnienia

Z ustaleń sądu rejonowego wynikało, że w zakładzie strony pozwanej zatrudnionych było łącznie 414 pracowników, z czego ponad 300 – na umowy długoterminowe zawarte od 5 do 15 lat. Jedynie osoby zarządzające i kierownicy byli zatrudnieni na podstawie umów na czas nieokreślony. Reszta pracowników, głównie produkcyjni, świadczyli pracę na podstawie umów terminowych.

Michał M. zażądał od sądu ustalenia, że łącząca go z pracodawcą umowa o pracę z 30 października 2003 r. była umową zawartą na czas nieokreślony. Sąd rejonowy wyrokiem z 30 sierpnia 2013 r. przyznał rację powodowi. Pracodawca złożył jednak apelację, informując jednocześnie sąd odwoławczy, że 17 września 2013 r. rozwiązał z Marcinem M. umowę o pracę za dwutygodniowym okresem wypowiedzenia, które upłynęło 5 października 2013 r. Sąd odwoławczy podtrzymał orzeczenie sądu I instancji. W tej sytuacji pozwana spółka wniosła do Sądu Najwyższego skargę kasacyjną.

Oddalone powództwo

Sąd Najwyższy uwzględnił skargę i oddalił powództwo Marcina M. W uzasadnieniu stwierdził, że strona posiada interes prawny w żądaniu ustalenia w sytuacji, gdy istnieje niepewność prawa lub stosunku prawnego z przyczyn faktycznych lub prawnych. W ocenie SN Marcin M. nie udowodnił, że posiada interes prawny w ustaleniu, że łączy go z pracodawcą umowa na czas nieokreślony.

Ponadto uznał, że strona straciła interes prawny w żądaniu ustalenia jego istnienia wtedy, gdy sama wytoczyła powództwo o zasądzenie lub o ukształtowanie stosunku prawnego lub prawa, mającego swą podstawę w stosunku prawnym, co do którego w procesie o ustalenie twierdzi, że istnieje.

Zdaniem autora

Jeżeli którakolwiek ze stron stosunku pracy domaga się przed sądem ustalenia charakteru zatrudnienia, to warunkiem koniecznym jest, aby wykazała, że posiada interes prawny przez cały czas trwania procesu, a więc do chwili jego prawomocnego zakończenia (w przypadku zaskarżenia wyroku apelacją). Może się zdarzyć, że początkowo interes prawny istnieje, sąd I instancji orzeknie zgodnie z żądaniem pozwu, a powód i tak przegra. Stanie się tak, gdy do momentu uprawomocnienia się orzeczenia nastąpią zmiany okoliczności faktycznych, które spowodują, że jego interes prawny przestał istnieć.

Sąd Najwyższy przypomniał, że interes powoda jest materialnoprawną przesłanką powództwa o ustalenie i musi istnieć nie tylko w chwili wytoczenia powództwa, ale także w chwili zamknięcia rozprawy (art. 316 k.p.c.).

Wobec powyższego SN trafnie uznał, że odpadnięcie po wytoczeniu powództwa interesu prawnego powoda w żądaniu ustalenia, że zawarł z pracodawcą umowę na czas nieokreślony, powinno skutkować oddaleniem powództwa.

Kancelaria rozwija praktykę transakcyjną, nieruchomościową i okołogiełdową.

Obsługując ponad 100 podmiotów gospodarczych rozwija także praktykę korporacyjną.

Kancelaria Prawa Pracy, FATCA i Prawo Piłki Nożnej to kolejne dziedziny specjalizacji Kancelarii. Kancelaria i jej prawnicy rozwinęli szereg węższych, ścisłych specjalizacji prawniczych, opierając je na dotychczas zdobytym w tego typu sprawach doświadczeniu.

 Do góry