Program motywacyjny - problemy podatkowe

W podatkach nie ma prostych sytuacji.

Pracownicy otrzymujący akcje w ramach programu motywacyjnego słusznie traktują je jako nadzwyczajny bonus, coś w rodzaju promesy przyszłego dochodu i oczywiście nigdzie na świecie nie ma takiego zwyczaju, by z tytułu otrzymania tych akcji pracownicy płacili jakiekolwiek kwoty.

Prawo podatkowe (ustawa PIT) zdecydowanie zamierzała wyjść na przeciw tego rodzaju przekonaniu, formułując art. 24 ust. 11, zgodnie z którym dochód stanowiący nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji objętych (nabytych) przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia a wydatkami poniesionymi na ich objęcie (nabycie) nie podlega opodatkowaniu w momencie objęcia (nabycia) tych akcji.

Przepis oznacza, że pracownik otrzymując akcje nie będzie z tego tytułu zobowiązany do ponoszenia jakichkolwiek kosztów podatkowych aż do momentu, gdy akcje te staną się przedmiotem zbycia.
Wówczas, standardowo, przedmiotem opodatkowania będzie uzyskana z tytułu sprzedaży akcji kwota pomniejszona o koszty poniesione w związku z nabyciem akcji.

W praktyce działalności doradczej Kancelarii co najmniej kilkakrotnie wyłonił się problem – w jaki bezkosztowy i bezpodatkowy sposób akcje będące elementem programu motywacyjnego mają stać się własnością pracownika.
Naszym zdaniem nie są one świadczeniem otrzymanym w ramach umowy o pracę, bo żadna umowa na ich temat nic nie mówi. Gdyby takim świadczeniem były, to oczywiście musiałoby to skutkować powstaniem po stronie pracownika zarówno obowiązku z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, jak również z tytułu ubezpieczenia społecznego.

Nie mniej jednak wydaje się niewątpliwe, że przyznanie takich akcji jest związane z wykonywaniem przez pracownika określonych obowiązków. Innymi słowy – trudno uznać, iż mamy tu do czynienia z darowizną na rzecz pracownika, ponieważ po jego stronie występuje świadczenie wzajemne. Co najwyżej – jest ono rozłożone w czasie, często w dłuższym okresie, nie mniej jednak świadczenie to związane jest z wykonywaniem przez pracownika pewnych obowiązków na rzecz spółki.

Kwestia ta nie jest precyzyjnie określona w przepisach podatkowych.

Gdyby przyjąć, że świadczenie pracownika związane jest z określonym działaniem na rzecz spółki, wówczas sama wartość rynkowa akcji powinna być przedmiotem opodatkowania jako przychód pracownika. Przepis podatkowy mówi bowiem wyłącznie o zwolnieniu od opodatkowania nadywyżki ponad wydatki. Pracownik wprawdzie wydatków żadnych nie ponosi w rozumieniu wydawania pieniędzy, ale – wykonuje pracę o określonej wartości.

Stąd po stronie jednego z naszych Klientów – firmy profesjonalnie i ostrożnie zarządzanej także od strony czysto finansowej – pojawiła się koncepcja, by podstawą do wydania akcji w ramach programu motywacyjnego była umowa o dzieło. Problem jednak polega na tym, że w takim przypadku obowiązek podatkowy pojawia się z niewątpliwą pewnością, podstawą takiego rozliczenia jest bowiem potrącenie. Pracownik zamiast otrzymać wypłatę kwoty przewidzianej umową o dzieło otrzymuje akcje. Co musi oznaczać, że jest zobowiązany do zapłacenia podatku od kwoty, którą otrzymałby, gdyby nie uległa ona potrąceniu.

W praktyce zatem rozsądniejsze wydaje się umożliwienie pracownikom nabycia akcji za jeden grosz – za wartość całkowicie symboliczną, ponieważ w tym przypadku nie ma ryzyka opodatkowania wedłgu wartości rynkowej akcji, o czym mówi sam przepis. Jedynym świadczeniem ze strony spółki będzie w takim przypadku akcja wydana pracownikowi.

To rozwiązanie ma taki skutek, że spółka będzie mogła koszt takich akcji zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu, o ile akcje te nabyła.

Po stronie pracownika ograniczenie tej sytuacji polegać będzie na tym, że w praktyce żadne koszty nie pomniejszą podstawy do opodatkowania

Takie rozwiązanie proponujemy naszym Klientom.

Oczywiście, zagadnienie związane z rozliczeniem akcji przekazanych pracownikom w ramach programów motywacyjnych powoduje całe szeregi innych jeszcze konsekwencji o charakterze podatkowym i prawnym. Znaczna część ewentualnych wątpliwości jest możliwa do uniknięcia przez właściwe regulacje wewnętrzne szczegółowo opisujące sposób wdrożenia programu motywacyjnego.

Michał Tomczak

Zajmuje się zarządzaniem projektami prawniczymi, transakcjami, w tym zwłaszcza nieruchomościowymi; specjalizuje się także w prawie sportowym, w ochronie danych osobowych i w innych specjalistycznych dziedzinach prawa korporacyjnego.

Czytaj dalej...

Kancelaria rozwija praktykę transakcyjną, nieruchomościową i okołogiełdową.

Obsługując ponad 100 podmiotów gospodarczych rozwija także praktykę korporacyjną.

Kancelaria Prawa Pracy, FATCA i Prawo Piłki Nożnej to kolejne dziedziny specjalizacji Kancelarii. Kancelaria i jej prawnicy rozwinęli szereg węższych, ścisłych specjalizacji prawniczych, opierając je na dotychczas zdobytym w tego typu sprawach doświadczeniu.

 Do góry